THE BRIDGES
Mosty Budapesztu: historia rzeki
Przez stulecia Buda i Peszt nie miały stałego połączenia. Historia przepraw, pod którymi płyniesz — od Mostu Łańcuchowego z 1849 roku po odbudowane przęsła współczesności.
Check dates and availability ↗Przed mostami: dwa miasta, jedna rzeka
Przez większość swojej historii Buda i Peszt były odrębnymi miastami, spoglądającymi na siebie przez szeroką, wartką rzekę skłonną do zamarzania. Przeprawa oznaczała prom latem albo chwiejny most pontonowy, który trzeba było rozbierać, gdy Dunaj zamarzał lub wzbierał — a w srogą zimę oba brzegi mogły być odcięte od siebie na tygodnie. Brak stałego połączenia był czymś więcej niż niedogodnością; trzymał miasta osobno pod względem gospodarczym i społecznym. Mosty, pod którymi dziś płyniesz, to więc nie tylko piękna inżynieria, lecz właśnie to, co zamieniło dwa miasta w jedną stolicę — a każdy z nich był wydarzeniem, gdy go otwierano. Czytanie rzeki jako ciągu mostów to jeden ze sposobów na odczytanie całej nowoczesnej historii miasta.
Most Łańcuchowy, pierwsza stała przeprawa
Przełom przyniósł Most Łańcuchowy Széchenyiego, otwarty w 1849 roku i nazwany na cześć hrabiego Istvána Széchenyiego — reformatorskiego arystokraty, który go wywalczył, gdy nie mógł przeprawić się przez rzekę do umierającego ojca. Zaprojektował go angielski inżynier William Tierney Clark, a zbudowano go pod nadzorem szkockiego inżyniera Adama Clarka, który przypadkiem nosił to samo nazwisko. Most przecina rzekę między dwiema kamiennymi bramami, strzeżonymi przez rzeźbione lwy na obu końcach. Jako pierwszy stały most przez Dunaj w tym miejscu dokonał tego, czego nie mogła żadna przeprawa promowa: uczynił z Budy i Pesztu jedno funkcjonujące miasto, torując drogę do ich oficjalnego zjednoczenia w 1873 roku. Pozostaje najukochańszą i najczęściej fotografowaną ze wszystkich przepraw.
Mosty, które mijasz — w skrócie
Razem wzięte, centralne mosty opowiadają historię Budapesztu na przestrzeni ponad stulecia — od pewnego siebie rozkwitu XIX wieku, przez wojenne zniszczenia, po cierpliwą powojenną odbudowę. Poniższe daty dotyczą pierwotnych otwarć i warto je czytać jak kalendarium samego miasta. Kilka z tych mostów zostało zniszczonych w czasie II wojny światowej i odbudowanych później — niektóre szybko, inne dopiero po dekadach — więc to, pod czym dziś płyniesz, jest często wierną rekonstrukcją, a nie pierwotną konstrukcją. Każdy wciąż nosi charakter swojej epoki, od ozdobnych kutych elementów po czyste, nowoczesne liny — i to jest połowa przyjemności z rozpoznawania ich z wody.
| Bridge | First opened | Character on the water |
|---|---|---|
| Margaret Bridge | 1876 | Most wiszący pod kątem, załamujący się przy Wyspie Małgorzaty, z odnogą prowadzącą na nią |
| Chain Bridge | 1849 | Kamienne bramy i łańcuchy strzeżone przez lwy; klasyczny widok |
| Elizabeth Bridge | 1903 | Smukłe, białe przęsło wantowe, odbudowane w latach 60. po wojnie |
| Liberty Bridge | 1896 | Zielone secesyjne kute żelazo zwieńczone mitycznymi ptakami turul |
Małgorzaty, Elżbiety i Wolności
Każdy z pozostałych mostów w centrum ma własne oblicze. Most Małgorzaty, otwarty w 1876 roku według francuskiego projektu, jest nietypowy, bo załamuje się w połowie, gdzie krótka odnoga opada na Wyspę Małgorzaty pośród rzeki. Most Elżbiety, nazwany imieniem uwielbianej cesarzowej Elżbiety, to smukłe, białe przęsło wantowe u stóp Wzgórza Gellérta; pierwotny otwarto w 1903 roku, został zniszczony w czasie wojny i odbudowany w nowoczesnej formie w latach 60. Most Wolności, otwarty w 1896 roku na węgierskie obchody milenium, jest krótszym, zielonym mostem, w całości ozdobionym secesyjnym kutym żelazem, zwieńczonym na obu końcach figurami turula, mitycznego ptaka z węgierskich legend. Podświetlone nocą, te trzy mosty robią zupełnie inne wrażenie niż wspaniały Most Łańcuchowy.
Zniszczone i odbudowane: wojna na rzece
Każdy budapeszteński most ma swoją ponurą kartę historii. Zimą 1944/1945 roku, gdy front się zbliżał, wycofujące się wojska niemieckie wysadziły wszystkie dunajskie przeprawy w mieście, strącając każdą z nich do rzeki i ponownie odcinając Budę od Pesztu. Most Łańcuchowy został odbudowany i ponownie otwarty w 1949 roku — niemal dokładnie wiek po pierwszym otwarciu; pozostałe dołączyły w kolejnych latach, a w przypadku Mostu Elżbiety — dopiero po dekadach. Więc gdy suniesz pod tymi przęsłami rozświetlonymi nocą, patrzysz na ocalałych i rekonstrukcje, pomniki miejskiego nawyku odbudowywania się na nowo. Warto o tym cicho pomyśleć, przepływając obok, bo rzeka niesie też trudniejsze wspomnienia — nieco dalej w dół nurtu, na peszteńskim brzegu.